Wat we nodig hebben zijn authentieke politici en bestuurders die bereid zijn verantwoording af te leggen over bereikte resultaten. Daarom vindt D66 dat de belangrijkste politieke bestuurders rechtstreeks moeten worden gekozen (burgemeesters, commissarissen van de Koningin, minister-president en voorzitter Europese Commissie). Partijen die dit niet willen hebben blijkbaar onvoldoende vertrouwen in het oordeelsvermogen van Nederlanders. Deze gekozen bestuurders kunnen vervolgens hun eigen kabinet of college samenstellen. Vooruitlopend op de directe verkiezing van de minister-president willen wij overigens dat de formateur direct wordt gekozen. Verder vinden wij dat de voorstellen van de Nationale Conventie die meer macht geven aan de minister-president (zoals een aanwijzingsbevoegdheid) alleen doorgevoerd moeten worden indien deze direct verkozen wordt.

Het Nederlandse kiesstelsel is sinds 1917 gebaseerd op het beginsel van evenredige vertegenwoordiging. Met dit stelsel wordt de verscheidenheid van ons volk zo goed mogelijk in de volksvertegenwoordiging weerspiegeld en hebben ook kleine minderheden daarin hun stem. Een gekozen minister-president lijkt aantrekkelijk om de kloof tussen burger en politiek te overbruggen, maar is een misplaatste figuur in het Nederlandse staatsbestel met coalitievorming en de individuele verantwoordelijkheid van ministers. Wel kan het wenselijk zijn om zijn positie in de ministerraad te versterken.

Rechtstreeks gekozen minister-president en burgemeester

Invoering districtenstelsel, gekozen burgemeester en gekozen minister-president

zowel de Burgemeester als de Commissaris van de Koningin hebben invloed op de keuze van hun college die voor benoeming en ontslag worden voorgedragen zodat hij de juiste ploeg kan samenstellen op basis van de uitslag van de verkiezingen en het aanbod van kandidaten. Verder hebben Burgemeester en Commissaris van de Koningin aanwijzings-bevoegdheid richting college en GS om knopen te kunnen doorhakken en zijn zij agenderingsbevoegd om beleid te kunnen sturen en te coördineren (overeenkomstig de hiervoor genoemde versterkte positie van de Minister President).

Vaak bieden kleinere fracties inhoudelijk het beste tegenspel tegen de regering; zij zijn immers niet gebonden aan een regeerakkoord of andere voor de kiezer minder relevante belangen. Het politiek stelsel dient het bestaan van deze kleinere fracties dan ook te koesteren. Een vermindering van het aantal Kamerzetels dient dan ook met klem te worden afgewezen. Hetzelfde geldt voor het rechtstreeks kiezen van de Minister President of andere cosmetische ingrepen op staatsrechtelijk gebied, die er alleen toe dienen dat de controle op de macht nog sterker beperkt wordt. In hetzelfde stramien past de misvatting dat de grootste partij altijd de Minister President moet leveren. Dat is staatsrechtelijk onjuist en ook schadelijk voor de democratie. Wel zou het tot de mogelijkheden behoren dat de formateur door de Kamer gekozen wordt, mits er een duidelijke terugvaloptie is bij een patstelling, waarbij een beroep kan worden gedaan op de (Vice-)President van de Raad van State.